Hàn Khiết Tâm - Văn sáng tác tuyển chọn

CẢM NHẬN VỀ MỘT BÀI CA DAO NAM BỘ RẤT LẠ

Trong một lần dạo mạng tìm đọc ca dao, bất chợt, mình đọc được một bài ca dao rất lạ. Chỉ bốn câu ngắn gọn đầy tương phản, tác giả đã khắc họa một tình yêu cháy bỏng và một lòng yêu cuộc sống tha thiết, tuyệt vời. Với sự cảm nhận của riêng mình về bài ca dao này, xin gởi lên đây để những ai quan tâm đến ca dao có thể cùng suy ngẫm và bàn luận.

Tưởng giếng sâu qua nối sợi dây cụt
Ai dè giếng cạn nó hụt cái sợi dây
Qua tới đây mà không cưới được cô Hai mầy
Qua chèo ghe ra biển… đợi nước đầy qua chèo vô.

Từ những ngày còn nhỏ, mình vẫn thường nghe ba mình đọc câu:
Tôi tưởng giếng sâu, tôi nối sợi dây dài
Dè đâu giếng cạn, tôi tiếc hoài cái sợi dây
.
Vì ba của mình vốn là một ông thầy giáo dạy môn văn - sử - địa nên có lẽ mình cũng yêu văn thơ từ sự truyền lửa của ông. Khác với mọi người thường được má hát ru vào giấc ngủ ngây thơ, riêng mình, mình luôn nghe giọng trầm ấm của ba hát " Ầu ơ.... ví dầu..." và từng câu ca dao ngọt ngào cứ thấm vào hồn mình. Nhưng chưa bao giờ mình nghe người hát câu ca dao này. Với mình, bài ca dao này rất lạ. Khi mới vừa đọc, mình như thấy đây là một câu chuyện đùa vui của những người nông dân giải trí sau giờ làm việc. Nhưng càng đọc, mình như càng nhìn thấy được nỗi lòng của người trai dân dã gởi gắm qua những câu thơ.

Tưởng giếng sâu qua nối sợi dây cụt

Đọc ba chữ đầu, mình đã đoán tiếp những chữ sau theo logic của sự "sâu" sẽ là sự "dài", nhưng thật bất ngờ khi nhân vật của bài ca dao lại "nối sợi dây cụt". Mình cứ suy nghĩ mãi, tác giả tưởng "sâu" sao lại dùng dây "cụt" nhỉ....? Hay có ẩn ý gì đây, và mình cố tìm ẩn ý đó. Rồi mình đọc tiếp câu thứ hai:

Ai dè giếng cạn nó hụt cái sợi dây

Mình lại bị dìu đi từ bất ngờ này đến bất ngờ kia. Tác giả chạm phải cái "giếng cạn" mà lại "hụt sợi dây" là sao? Thật bất hợp lý! Hay tác giả đang muốn chuyển cho người đọc cảm nhận điều mà tác giả đang cảm nhận về một "cái giếng" quá cạn! Hình ảnh "cái giếng" này phải chăng là hình ảnh của một ai đó trong lòng tác giả. Và có lẽ, hình ảnh ai đó đã gây cho tác giả một nỗi lòng đau buồn mà tác giả đã thể hiện qua cái sự "cạn" của "giếng". "Cạn" đến nỗi "sợi dây cụt" mà cũng bị "hụt" luôn. Mình như cảm nhận được một sự thất vọng ê chề trong lòng tác giả. Một sự thất vọng đến đau tủi. Nhưng có lẽ, với tính chất vui vẻ, thoáng đãng, hóm hỉnh của người nông dân Nam bộ, tác giả đã tự biến nỗi đau của mình thành tiếng cười thông qua những hình ảnh tương phản, tương phản đến lạ lùng. Có lẽ, tác giả muốn dùng tiếng cười để làm tan cơn đau của chính tác giả.

Đi theo dòng tâm sự của tác giả, mình như hiểu được chút nào nỗi lòng của tác giả.

Qua tới đây mà không cưới được cô Hai mầy

À! Thì ra tác giả đang buồn vì chuyện tình cảm. Do "không cưới được cô Hai mầy" mà tác giả thành như thế...! Nhưng mình lại xin lật ngược lại vấn đề một chút, tác giả "không cưới được cô Hai mầy" hay là không chịu cưới "cô Hai mầy" vì phát hiện ra sự nông cạn nơi cô mà tác giả đã dùng hình ảnh "giếng cạn" và "sợi dây cụt" bị "hụt". Miên man với những suy nghĩa từ sự cảm nhận bài ca dao, mình lại thấy như tác giả đã rất đau lòng khi phát hiện ra người mình yêu thương là một người quá nông cạn. có thể hiểu "nông cạn" như thế nào thì tùy vào cảm nhận của từng người đọc. Riêng mình, mình nghĩ rằng chắc nàng "Hai" ấy không là một người sâu sắc, thủy chung hay là không khéo cư xử chi chi đó. Nhưng dù là gì đi nữa, nàng cũng đã làm lòng chàng tan nát vì sự thất vọng. Từ sự thất vọng đó, chàng đã làm gì...?

Qua chèo ghe ra biển… đợi nước đầy qua chèo vô.

"Chèo ghe ra biển...". Đọc tới đây, mình bỗng thấy lo lắng vì sao không cưới được nàng mà chàng lại "chèo ghe ra biển" để làm gì nhỉ? Cũng theo những logic thường tình thì mình cho rằng tác giả đi tìm "cái chết" để trút bỏ sự thất tình, nỗi thất vọng trong lòng. Thế gian đã có bao nhiêu người chết vì chữ ái không tròn, chắc tác giả không ngoài những người như vậy. Sao lại hèn yếu thế hả anh? Sự hóm hĩnh, lạc quan trong anh đâu mất rồi...? Nhưng không, sáu chữ kết bài đã gây một bất ngờ tới thú vị vì tác giả đã không rớt vào sự thường tình của người đời mà anh chỉ chèo ra biển cho khuây khỏa rồi "đợi nước đầy" anh lại "chèo vô". Tiếng cười ở đây thật sảng khoái. Kết thúc của tác giả thật tuyệt vời. Gây cho người đọc những tình cảm lẫn lộn. Mình đã phải há hốc miệng ra khi đọc cái kết bài bất ngờ như vậy. Tưởng anh ra biển để tìm quên bằng cái chết, dè đâu anh chỉ nhờ gió biển và không khí trong lành để quên đi một nỗi đau lòng. Tinh thần lạc quan, yêu đời trong anh thật lạ, lạ đến cả lời thơ của anh. Mình cứ tấm tắc mãi với bốn câu thơ trên. Chỉ tiếc bốn câu thơ này đã thành ca dao, nên tác giả của bài thơ mình không thể biết.

Khép lại bài thơ rồi, mà mình như vẫn thấy được hình ảnh của một thanh niên lạc quan, yêu đời và đầy hóm hỉnh, đầy chất dân dã của người dân đồng bằng Nam bộ. Cách thể hiện bài thơ thật đơn giản, trong sáng. Ngôn từ thật dễ hiểu. Tác giả trải nỗi lòng như đang nói với ai đó vậy. Và cách nói cũng thật hóm hỉnh, thật "bất thường", dùng những hình ảnh tương phản gây nên tiếng cười thật sảng khoái cho người đọc. Trong gian khó, trong thất vọng, trong đau tủi, họ luôn lạc quan và tin tưởng vào ngày mai sẽ tươi đẹp hơn và luôn biết biến nỗi đau của mình thành tiếng cười để quên đi những khó khăn của cuộc sống vì vốn dĩ cuộc sống muôn màu vẫn luôn tươi đẹp.

12042011
Hàn Khiết Tâm