LÊN NGỰA XUỐNG ... BÒ VÀNG
Cụ Nguyễn Công Trứ là người học rộng tài cao. Khi cụ ra làm quan đã đem hết tài đức ra phò vua giúp nước. Ngoài việc chăm lo triều đình, khai hoang lấn biển để mở mang thêm bờ cõi, cụ còn là một nhà thơ nổi tiếng.
Nhưng suốt thời gian ba mươi năm làm quan, cụ phải chịu nhiều nỗi oan khúc, đắng cay, chỉ vì vua thường nghe theo lời diềm pha xiểm nịnh của bọn gian thần. Đến nỗi khi quá chán ngán cảnh đời cụ phải thốt lên:
Kiếp sau xin chớ làm người
Làm cây thông đứng giữa trời mà reoVà ngày về hưu của cụ Nguyễn Công Trứ vẫn còn lưu truyền trong nhân gian một câu chuyện rất mỉa mai và độc đáo như sau:
”Để rước cụ về công quán ở phủ Thừa nghỉ ngơi trước khi lên đường về quê hương. Vua Tự Đức đã cấp cho cụ tiền và võng lọng nhưng cụ đã khẳng khái chối từ. Thế nhưng khi cụ vừa bước ra khỏi cửa thành thì đã thấy một cổ xe đợii sẵn. Đau lòng thay! Cổ xe ấy không do ngựa kéo mà triều đình đã "thắng" sẵn vào đấy một con bò vàng Ở dưới cổ con bò vàng cũng có đeo một cái chuông nhỏ, và cũng có lục lạc chẳng khác gì ngựa CCụ Nguyễn Công Trứ vẫn điềm nhiên ngồi lên xe bò, rồi ngất ngưỡng ca:
Đồ môn giải tổ chi niên
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưỡng Nhưng trên đường đi, cái cuôn hút nhiều người ngắm nhìn và thắc mắc là cái mo cau được đeo ở đuôi con bò vàng. Cụ Nguyễng Công Trứ liền sáng tác ngay một bài thơ viết lên mo cau đeo ở cái đuôi con bò vàng để tỏ rõ ý mình:
Xuống ngựa lên xe nọ tưởng nhàn
Lợm múi giáng chức vời thăng quan
Điền viên dạo chiếc xe bò cái
Sẵn tấm mo che miệng thế gan
Thật là độc đáo, vì từ xưa đến nay, người đời thường gặp cảnh: "Lên voi xuống chó" Chứ chưa có ai phải :Lên ngựa xuống... bò vàng" như Uy Viễn Tướng Công.
(Cảm tác qua tài liệu viết về cụ Nguyễn Công Trứ)
Thanh Tịnh Tôn Nữ