Một trăm năm ngày mất của Henri Dunant - người sáng lập Chữ Thập Đỏ

Người nhận giải Nobel Hoà Bình đầu tiên đã chết trong nghèo khổ cách đây một trăm năm.

Người dân Heiden đang tạo dựng lại di sản của người ấy.



Nếu không kể đến món “thần dược chữa bệnh” - một chế độ khắc nghiệt về sức khoẻ chủ yếu là chỉ uống duy nhất một thứ nước cay xè phó sản của sữa dê – thì thành phố Heiden đẹp đẽ này của Thụy Sĩ là một nơi lịch sử nỗi danh. May mắn thay đây là một nơi rất nỗi danh.

Năm 1887, nằm đan chen trong những sườn đồi trong dẫy núi Alpes, Heiden đã nỗi tiếng trong giới thượng lưu Âu Châu nhờ những dòng suối khoáng trong lành, khí hậu mát lạnh và cảnh nhìn hửu tình của hồ Constance. Một bác sĩ tên Hermann Altherr viếng thăm một bệnh nhân ở một nhà khách - một người già yếu ớt, kiệt sức và đang bị bệnh eczema (bệnh dị ứng ngoài da, có vảy và rất ngứa) và rõ ràng là rất thiếu thốn. Giống như một nhà thám hiểm bỗng nhiên gặp may mắn thoát khỏi rừng già sau bao tháng ngày đi lạc, Altherr giật mình khám phá ra người bệnh của ông chính là Henry Dunant, người đã sang lập nên phong trào Chữ Thập Đỏ. Lâu nay, ông bác sĩ và cả thế giới cứ nghĩ rằng ông đã chết từ lâu.

Dunant đã trãi một phần tư một cuộc đời khác thường của mình ở Heiden, mà gần hết thời gian ấy là trong một căn phòng nhỏ bé trong một bệnh viện cũ kỷ của thành phố. Ông mất ngày 30 tháng 10 năm 1910. Một trăm năm sau, một phòng bảo tàng cùng trong bệnh viện đó đã chứng kiến hàng loạt những sự kiện để đánh dấu một trăm năm ngày mất của ông. Thánh phố này đã cứu ông ra khỏi quên lãng - một điện tín đã được gửi đến đây năm 1910 để báo tin ông là người đầu tiên được trao giải Nobel Hoà Bình - rồi sau đó mọi việc lại chìm vào quên lãng.

Heiden nằm trong bang Appenzeller, trong một vùng quê ở phía Tây Thụy Sĩ nỗi tiếng về những nông trại chuyên về sản xuất bơ, sữa và phó mát…Đó là một trong một số ít nơi đậm nét Thụy Sĩ. Trang mạng chính thức Appenzeller có những bài hò (kiểu Thụy Sĩ: yodel)…Năm nay, Heiden tổ chức vinh danh người công dân cao quí nhất với những cuộc triễn lãm, những buổi hoà nhạc và một trại họp bạn thanh niên quốc tế. “Đây không phải chỉ đơn thuần để vinh danh Henri Dunant” Monika Gessler, người phối trí điều hợp cho dự án thuộc Tổ Chức Dunant Năm 2010 nói tiếp “Đây là dịp truyền đạt đến cho giới trẻ hiều tình thần đoàn kết, nhân đạo và lòng can đảm và đạo đức của ông ấy”

Dunant sinh năm 1828 ở Genève cách đó khoảng 320 km. Cha mẹ ông là những người rất trung thành theo phái Calvin (Calvinism: một phái Công Giáo cải cách theo John Calvin, xem www.theopedia.com/Calvinism ) đã khuyến khích ông từ bé niềm đam mê làm việc xã hội. Năm 31 tuồi, ông đi qua vùng Solferino ở miền Bắc nước Ý, nơi mà Dunant tin rằng Napoléon III có thể đã ngưng tấn công quân đội Hoàng Gia Áo, để đi giải quyệt một số công việc làm ăn của ông ở Algerie thuộc Pháp…Ông đến nơi vừa kịp lúc nhìn thấy những gì tàn khốc đã xảy ra sau một trận chiến kéo dài chin tiềng đồng hồ, trãi đầy trên đồng quê Ý là hàng ngàn người chết và bị thương. Săn sóc y tế xem như quá nhỏ; quân Pháp có số thú y sĩ nhiều hơn là bác sĩ. Đứng giữa những gì mà sau này ông tả lại “một sự vô trật tự đầy hốt hoảng, một sự tuyệt vọng không thể nào diễn tả và một tan thương đủ thứ, đủ phía”. Ông vận động những người tình nguyện địa phương đến chăm sóc cho những người bị thương, không kể họ thuôc quốc tịch nào. Bốn năm sau, ông và bốn người dân Genève khác cùng nhau thành lập Ủy Ban Quốc Tế Cứu Giúp Người Bị Thương (International Committee For Relief To The Wounded) sau này trở thành Ủy Ban Chữ Thập Đỏ Quốc Tế. Ngáy nay phong trào Chữ Thập Đỏ có 97 triệu tình nguyện viên, ủng hộ viên và nhân viên trong 186 nước.

Dunant từ chức rời Ủy Ban CTD năm 1867 sau khi cơ nghiệp làm ăn của mình bị sụp đổ. Ông rời bỏ Genève trong sự xấu hổ và không bao giờ quay trở lại. “Tất cả mọi thứ đếu đổ vỡ quanh tôi, mọi thứ đều trở nên tăm tối” Ông viết. Suốt hai mươi năm tiếp theo, ông sinh sống trong một số ít nước chung quanh, luôn luôn trong tình cảnh chạy trốn chủ nợ. Một lần, trong buổi nói chuyện ở thành phố hải cảng Plymouth của Anh, ông đã ngất xỉu, dường như là vì đói.

Cư trú ở Heiden, ông đã được Bác Sĩ Altherr khám phá nhờ khám bệnh cho ông. Sau đó, vào năm 1895, một bài viết của một ký giả người Thụy Sĩ đã đưa ông ra với mọi người. “Không có ông, Hội Chữ Thập Đỏ, một thành tựu nhân đạo cao quý của Thế Kỷ thứ Mười Chín, có lẽ đã không bao giờ có mặt” Một đoạn viết vinh danh ông trong buổi lễ trao giải Nobel. Số tiền trúng giải của ông Dunant được Thụy Điển quản lý cho ông để tránh các chủ nợ truy dành.

Căn phòng ở tầng hai của Dunant nhìn ra tháp đồng hồ của thành phố Heiden, một điểm mốc mà ông căm ghét bởi tiếng chuông gióng lên trong những giờ phút cuối đời của ông: “Thiệt là mệt mõi khi phải chết từ từ như thế”, ông nói với Altherr như thế. Ông mất năm 82 tuổi. Cái chết của ông cũng không làm suy giảm mối liện hệ của Heiden với Chữ Thập Đỏ. Hãy quan tâm đến phần tái bút lạ lung sau đây: “Năm 1944, chiến tranh ở Âu Châu đang dần đi vào kết thúc, một bà người Heiden tên Clair Kellenberger sinh tại nhà thương nơi mà Dunant hắt hơi thở cuối cùng. Đó là một đứa con trai. Bà đặt tên nó là Jacob. Ngày nay đứa bé đó là Chủ Tịch của ICRC (International Committee Of The Red Cross.

THY LAN st
(phỏng dịch từ Time số Nov 8, 2010)