Tản mạn và hành trình khốn khó của một truyện thơ

Đại tá Lê Hữu Bình

Mỗi khi nói đến những người tài sắc, ai nấy thường nhắc tới tứ đại mỹ nhân của Trung Quốc xưa kia, cách đây hàng ngàn năm: Đắc Kỷ, Tây Thi, Chiêu Quân, Dương Quí Phi và đặc biệt Vương Thúy Kiều sau này. Thực tình mỗi lần nghe, tôi thấy không vui lắm, vì họ có đẹp và tài đến mấy, đáng trân trọng đến mấy, cũng là những người con gái phía bắc xa xôi…
Từ lâu tôi mơ và khát vọng sáng tác một tác phẩm bằng thơ, ca ngợi người phụ nữ Việt Nam thật đặc sắc trong thời đại mới của chúng ta. Tôi nghĩ nhân dân và dân tộc ta đặc biệt phụ nữ Việt Nam thật là xinh đẹp trung hậu đảm đang. Dưới chế độ tươi đẹp của Đảng và nhà nước ta, ngày nay người phụ nữ được tự do được giải phóng và được tự làm đẹp cho chính mình. Hàng triệu hàng triệu phụ nữ từ bắc chí nam, biết bao người có đủ: Sắc - [font=.VnTimeH]t[/font]ài – [font=.VnTimeH]t[/font]âm, hàng ngày ta vẫn gặp trong cuộc sống, không lẽ ta cứ phải ca ngợi những người phụ nữ như đã nói ở trên mãi sao? Ngay trên đất nước họ, chắc gì Vương Thúy Kiều, các mỹ nhân kia liệu còn được ca ngợi? Hay chính đất nước họ, đã có nhân tố mới rồi thì sao?

Với chúng ta, những người phụ nữ anh hùng đảm đang thì trong lịch sử, thi ca đã xuất hiện khá nhiều. Còn một mỹ nhân tuyệt trần tài đức, trong thi ca Việt Nam thì chưa thấy, không biết tôi có nhầm không? Vì vậy tôi liều mình như chẳng có, dũng cảm “múa rừu” trước các bạn, ra truyện thơ Thúy Lan này. Thúy Lan người con gái Hà Nội nói riêng, đại diện cho phụ nữ Việt Nam nói chung trong thời đại mới, vừa xinh đẹp vừa tài năng đức độ. Phải hơn hẳn các người đẹp ở phương bắc xa kia:
Kiều xinh cây cỏ đẫn đờ
Thúy Lan đẹp đến ngẩn ngơ đất trời.

việc đó được hay không, các bạn có điều kiện xem truyện thơ thì rõ.
Vì lòng tự hào dân tộc, vì yêu Tổ quốc và hơn thế nữa là vô cùng yêu quí phụ nữ nước mình, vậy mong các bạn ủng hộ và cổ vũ. Nay tôi muốn kể lại hành trình để có truyện thơ Thúy Lan, được xuất bản là cả một quá trình lay lắt gian truân khốn khó, đôi khi xen cả cái nhục…… Điều không muốn nói, nhưng cứ thấy phân vân băn khoăn, vậy nói ra bạn đọc cùng tham khảo có gì chia sẻ với tôi, được như vậy bản thân cũng dễ chịu hơn.
Khoảng tháng 4 năm 2009 tôi viết xong truyện thơ dài trên 4000 câu, để viết truyện thơ Thúy Lan theo một dàn bài có bố cục rõ ràng và suôn sẻ, tôi viết tiểu thuyết Thúy Lan trước. Công tác chuẩn bị tích lũy dữ liệu sự kiện nhân vật, trong mấy chục năm còn thời gian viết trực tiếp chừng 3 năm.

Hưởng ứng cuộc vận động kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, tôi hý hửng, nghĩ: “Tác phẩm này của mình rất hợp chủ đề vì mình ca ngợi người phụ nữ Thủ đô trong thời đại mới, đại diện cho chị em phụ nữ Việt Nam về Sắc- tài- tâm, dễ mà được giải lắm”. Sáng sớm hôm ấy, ăn mặc chỉnh tề quần dạ bộ đội và dầy đen bóng nhoáng tôi nhằm số 9 - Nguyễn Đình Chiểu trụ sở Hội nhà văn Việt Nam thẳng tiến. Thấy tôi nghiêm chỉnh, anh bảo vệ chỉ rõ cho tôi lên tầng 3 là Phòng biên tập, tôi vui vẻ chào rồi xách cặp trong đó có mấy bản thảo, truyện Kiều và một số sách nhỏ, lên thẳng tầng 3. Cứ lóp thóp bên ngoài vì cũng ngại, bên trong có mấy người họ đang làm việc và trao đổi gì đó, thoáng thấy tôi một anh người thâm thấp da ngăm ngăm tuổi chừng ngoài 50 đi ra hỏi:
- Anh có việc gì cần ạ?
- Tôi có một tác phẩm muốn gửi đến đây, mong được tham gia cuộc thi viết về người Hà Nội nhân 1000 năm Thăng Long.
Anh ta đón nhận tập thơ dầy cộm từ tay tôi, rồi kéo ghế ngồi ngay ngoài hành lang:
- Thơ gì mà dài thế?
- Báo cáo anh, đây là một truyện thơ tôi viết và tích lũy mấy chục năm mới thành, mong anh nhận cho và cố gắng xem.
Anh ta dở lướt mấy tờ rồi buông một giọng trầm buồn:

- Thời gian cuộc thi đã kết thúc phần nhận bài, anh mà thích sau này gửi vài bài thơ ngắn thôi, chứ cả truyện thơ mấy ngàn câu thế này ai đọc. Anh là bộ đội? – Vâng ạ - Nói thật nhé, thơ của các bác bộ đội tôi đọc cũng nhiều, cứ như dương lê lăm lăm đâm thẳng vào mặt quân thù, thời chiến thì được chứ thời bình nên “mát” một chút may ra họ còn đọc.

Tôi nghe đã ớn lạnh cả sườn tuy vậy vẫn cố giải thích thêm: “ Anh cứ nhận và đọc xem, không những mát mà còn bão cấp 12 đằng khác”. Anh ta cười khì khì và chỉ nói thêm:
- Anh thông cảm, thời gian nhận đã hết, sau này có dịp mời anh tham gia nhưng vài bài ngắn thôi nhé, gửi về phòng biên tập chúng tôi….
Vừa nói anh ta vừa nhét trả lại truyện thơ vào tay tôi vừa vỗ vừa tỳ vào vai như muốn ẩy tôi đứng lên. Biết là không thuyết phục được gì tôi đứng dây, anh ta cũng đứng dậy đi vào. Tôi đứng thêm một chút, trong phòng của họ vẫn nghe các câu chuyện râm ran bàn tán gì đó. Mắt nhìn xuống cái sân gạch rộng của Hội nhà văn sau cơn mưa hạ tối qua còn rớt nước, lòng buồn ngao ngán…. đành xách cái cặp đi xuống. Tôi đi dọc hành lang tầng hai đến trước tiền sảnh nhìn vào, thấy trong phòng họp có dẫy bàn vòng quanh rất khang trang người ngồi kín cả. Bên trái nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch hội nhà văn đang ngồi vị trí chủ trì. Còn lại các bác các anh nhiều vị trán hói, có người tóc tốt búi phía sau và mấy ông để râu, xem chừng các bộ mặt các vầng trán đầy văn chương sáng loáng. (Sau đó tôi hỏi, thì có người cho biết: Anh Hữu Thỉnh đang họp bàn về việc đón tiếp các nhà văn trên thế giới sắp sang ta bàn về vấn đề văn học…) Tác phẩm nhỏ bé của mình làm sao vào được đây? Tôi tự hỏi. Từ tầng 3 xuống thôi, chặng đường quá ngắn mà truyện thơ không biết bao giờ, bao nhiêu năm cho tới. Trên thực tế thì nó đã bị “tiêu diệt”, loại bỏ ngay từ bên ngoài “biên giới” rồi, sự thật là vậy. Cũng rất thông cảm với các anh lãnh đạo Hội nhà văn, các anh trăm công ngàn việc, làm sao hiểu được các tiểu tiết cấp dưới của mình, ở tuyến đầu vào? Đó là sự thờ ơ ngại việc của họ, của một số người….. (Sau này tôi có viết mấy bài thơ ngắn gửi đến phòng biên tập Hội nhà văn, nhưng cũng biệt vô âm tín)
Vẫn còn hy vọng đi tìm chỗ khác, nên tôi lại lần mò dò hỏi, rồi tìm kiếm trên mạng. Được biết một nhà xuất bản ở quận H…, rất có thể là nơi xuất bản các tác phẩm viết về Hà Nội. Cũng như lần trước, tôi tìm đến và lên tầng 3 nhà xuất bản. Lần này vào được phòng có ghế ngồi hẳn hoi và được ngồi đối diện với đồng chí có trách nhiệm về biên tập đầu vào. Sau vài câu xã giao, tôi lại nói như lần đã từng nói với đồng chí ở Phòng biên tập Hội nhà văn. Anh ta vui vẻ cho hay:
- Chương trình viết về 1000 năm Thăng Long – Hà Nội đã nằm trong sự chỉ đạo của giáo sư Vũ Khiêu rồi anh ạ, bây giờ không ai nhận nữa. Nếu anh gửi đến từ năm ngoái, chúng tôi còn có kế hoạch có thời gian xem xét.
Tôi lại trình bầy nguồn cơn xuất xứ tác phẩm truyện thơ như trước, kèm theo những tiếng thở dài ngao ngán xen lẫn. Anh ta bảo: “ Anh thông cảm người có tên tuổi thì cũng dễ hơn, chứ các anh mới, còn phải để xem”. Tôi nói ngay: “Anh xem tên tôi và cả năm sinh đều ghi rõ ngoài bìa bản thảo đây này…” – “Anh lại đùa rồi…. Thế này nhé, tôi nhận bản thảo này cho anh, sau một tuần sẽ gọi anh, được chưa?”. Anh ta chưa dứt lời, thì thấy điện thoại réo chuông. Anh ta lôi cái máy bóng nhoáng vuông như viên gạch từ trong túi ra, nhấc lên nói như không có tôi đang ngồi phía trước. Chừng 6 – 7 phút, tôi nghe câu được câu chăng và hình như hai người đang bàn chuyện in ấn xuất bản và tiền nong gì đó. Phía đầu dây kia chắc là phụ nữ, vì thấy anh ta cứ anh em ngọt xớt. Xong rồi anh ta đặt máy xuống bàn, hắt hơi một cái và cho mấy lời như muốn hót tôi khỏi khu vực, lẽ ra tôi không nên đến quấy rầy anh ta:



- Thôi bác về đi, tuần sau tôi điện lại cho bác, điện thoại của bác có ở bìa bản thảo này tôi đã thấy! À này bác có cần mua một quyển về Thăng Long - Hà Nội không?



(Anh ta sử dụng từ ngữ lúc anh, lúc bác lẫn lộn). Tôi liếc nhìn, anh ta chỉ vào một quyển sách mầu đỏ dầy tới 7 phân ở trong cái tủ đứng cạnh bàn, trong phòng anh ta. Tôi lắc đầu đi ra và không quyên : “chào anh”. Bước chân tôi vừa ra khỏi phòng, cũng đồng thời nghe cánh cửa kéo sập mạnh vào….
Tôi về chờ 1 tuần rồi 3 …tuần, vẫn không thấy thông tin gì từ anh cán bộ của nhà xuất bản nọ. Có lẽ bản thảo truyện thơ lúc này đã vào máy xay giấy, hoặc vào cái sọt đựng rác trong góc phòng của anh ta chăng? Nằm đêm vắt tay lên trán suy nghĩ mà thấy buồn, viết một tác phẩm ca ngợi con người trong thời đại mới mà cũng khó được thông qua…. Tôi chợt nhớ ở phố Lò Đúc, có một nhà xuất bản ngay trong quận mình, tại sao lại không đến nhỉ? Trưa tháng sáu buổi sáng, nắng rỏ mồ hôi, không đầy 10 phút tôi đã đáp xe máy tới. Sau khi gửi xe cho chú bảo vệ đâu vào đó, tôi hỏi thăm lên tầng 2. Mở cửa đón tôi là một anh chừng 40 tuổi, người trắng thấp nhỏ, anh ta vui tính rót nước lọc mời tôi ngồi ghế đối diện, thái độ mặn mà làm tôi thấy vui vui. Tôi lại lập lại cái giai điệu mà đã từng nói với một số các người ở mấy địa chỉ trên. Anh ta đón bản thảo của tôi rất hào hứng, rồi bảo:
- Giá như anh là người quyen hoặc đã có nhiều tác phẩm xuất bản thì chắc em “Ok” ngay, đằng này anh là người mới thành thử để chúng em đọc xem, có gì cuối tuần em trả lời anh.
Chuyện trò thêm một chút tào lao về các chuyện khác nữa, rồi tôi xin phép ra về. Trước khi bước ra khỏi phòng tôi cố nói thêm:
- Gửi đến ban biên tập cả tiểu thuyết lẫn truyện thơ, truyện thơ được viết trên nền tiểu thuyết đó. Quy ra khổ giấy 13 x 19, tất cả 2 tác phẩm chừng 900 trang hoặc hơn, các anh đọc mất nhiều thời gian và công sức lắm đấy.
- Anh yên tâm đi, chúng tôi có kỹ năng đọc và phán ý rất nhanh…Thôi chào anh nhé, chúc anh về có nhiều tác phẩm mới.
Anh ta cười vui vẻ, rồi giơ tay bắt, tôi nắm chặt tay anh ta lắc lắc lòng đầy mãn nguyện, sau đó bước ra khỏi phòng, khấp khởi bước xuống cầu thang “ Lần này chắc xui” tôi nghĩ vậy, tràn trề kỳ vọng. Mới được hai ngày, thấy nóng ruột tôi liền gọi điện trước, chứ chờ anh ta 1 tuần thì lâu quá, định bụng vừa hỏi thăm vừa thăm dò ý Ban biên tập xem sao. Chuông chầm chậm đổ, tôi nghe đằng kia tiếng anh biên tập “Ai đó”? – Tôi là…B.. tác giả của tiểu thuyết và truyện thơ Thúy Lan đây, anh đã đọc được nhiều chưa? Trời nóng này có vất vả không anh?” Máy ngừng một lát rồi nghe anh ta nói ráo hoảnh:
- Tác phẩm của anh chúng tôi đã đọc, tiếc rằng nó ngoài luồng xuất bản của chúng tôi…anh thông cảm cho

Nghe đến đây tôi đã gai chân lông, đầu như bị một gáo nước lạnh dội vào, vẫn cố ý nghe thêm một chút nữa xem anh ta nói gì thì: “Mai anh gắng lên nhận lại bản thảo nhé, chậm, bữa kia khéo em đi vắng…”. Tôi mạnh dạn đề nghị: “Hay anh cho tôi gặp Giám đốc?” – Anh có gặp, rồi bản thảo vẫn quay lại chỗ chúng tôi… Tôi buồn bả gập máy cho vào túi bao da cạnh cạp quần vẫn treo trên giá áo, đi đi lại lại rồi ngồi bịch xuống bàn uống nước. Bực mình pha ấm trà thật đặc. “Quái, họ bảo là phải đọc và nghiên cứu cả tiểu thuyết văn xuôi và phần thơ ít nhất 1 tuần mới xong, mới hai ngày họ đã bảo là ngoài luồng? Nghĩa là họ đọc lướt thậm chí không đọc, vì mình chưa có tên tuổi, chưa có thương hiệu trên văn thi đàn?..?” Tôi buồn bực tự hỏi rồi tự trả lời: Mình trực tiếp trao đổi còn thế, chắc khi vắng mặt, họ còn nghĩ nói về mình tệ hơn nhiều. “Trước, thường lời dẻo thế thôi – Sau lưng chắc thổ một hơi hỗn hào. câu 817 tr. thơ Thúy Lan ”. Đây là thất bại bước đầu, đành chấp nhận…. Hay tác phẩm của mình phản động? Theo Đảng gần 40 năm: “Đầu đội chính sách, tay cầm chủ trương, chân đi đôi dép lập trường”, điều đó là không thể. Quá trình viết mình có vô tình: Châm chọc đã kích thóa mạ vu khống bộ máy công quyền, vị lãnh đạo nào rất cao. Làm cho người ta sợ không giám giúp tác phẩm của mình xuất bản, để rồi “ăn đủ” đòn, hệ lụy khôn lường? Đời nào có chuyện đó! Hay là tác phẩm mang mầu sắc văn hóa độc hại đồi trụy? Cái mả nông dân như mình mặc áo lính, trong tâm hồn còn đầy rơm rạ sắn khoai, làm sao có khả năng viết được những tác phẩm như thế, chỉ những kẻ ra vào “lầu xanh” như cơm bữa, máu “D” đầy mình, may chăng mới viết nổi… Biết đâu họ cũng có lướt qua tác phẩm của mình, họ thấy chẳng ra gì. “Văn mình vợ người” mình cho mình là hay là chúa, với người ta thì chưa đạt được mức đưa vào tầm ngắm thì sao? Nhiều câu hỏi cứ nối đuôi nhau như giao thông hiện nay ở các đô thị tắc ngẽn và bức xúc. Nghĩ thêm chút nữa: Một cuốn thơ, tới trăm bài có thể họ chấp nhận ngay, vì thường đơn giản chủ đề nội dung tản mạn. Đằng này cả một truyện thơ dài mang ý nghĩa chính trị rõ ràng, một xã hội thu nhỏ bao gồm nhiều mảng mầu tối sáng. Quan điểm tư duy, tính chất giai cấp thuần phong mỹ tục, luật pháp và đời thường đan lồng trong đó…phức tạp lắm. Hơn nữa, nào ai đã biết đến tên tuổi mình? Do vậy bảo họ muốn đọc, mới là chuyện lạ. “Lành ít dữ nhiều”, vừa dài vừa mất công lại phải chính kiến đề xuất biên tập xuất bản, nhiều thứ liên lụy rách chuyện. Trong khi không mang lại lợi ích gì cho cá nhân họ. Nên trong các chước chuồn, thì chước từ chối khéo, họ chọn xem chừng an toàn hữu hiệu nhất…..
Như vậy cũng đã sắp hết tháng 7, kỷ niệm 1000 năm Thăng Long đã đang cận kề. Nằm nghỉ trong buồng, vắt tay lên trán nhớ lại: Cách đây hơn 20 năm về trước lúc đó quân hàm còn đại úy. Một hôm liên hoan, trong mâm có mấy người, tay T mượn chén vờ say hắn chỉ thẳng vào mình:
- Ông…B.. này, tôi nói ông đừng giận, cuộc đời binh nghiệp của ông cao nhất cũng chỉ đến trung tá và chức trợ lý lâu năm của phòng Xe máy Quân chủng là cùng – Vì sao? Tôi hỏi lại.
- Vì cái tính chính trực thẳng thắn của ông đó, giám phát biểu chính kiến những điều mà Thủ trưởng không thích. Ông học ông An ông Bài ấy, trước khi nói người ta còn ngả nghiêng xem ánh mắt sếp để xê dịch lời, đằng này ông cứ thẳng như ruột ngựa.. Đời ông rồi sẽ lắm thù, it bạn…
- Ai cũng thế lấy đâu ý kiến để cấp trên đề ra chủ trương, lấy đâu chân chính đúng sai phải trái? Còn bạn thù tùy tâm đức từng người.
Hắn kè nhè nói tiếp trong mem say:
- Chân chính cũng đếch bằng chân phụ, im lặng là đáng sợ, im lặng là vàng, ông rõ chưa.
Quái, thằng cha này dở say dở tỉnh mà nói dạy đời thế. Tôi nghĩ vậy và bực mình quẳng trả lại nó một phản ngôn như đinh đóng:
- Im lặng cũng có thể là dốt chẳng biết gì, nên mới dựa cột mà nghe..
Vẫn chưa thôi, hắn hạ mắt nhìn kỹ chỉ vào tai tôi nói tiếp:
- Ông có vầng trán cao rộng được đấy, nhưng rất may là cái tai của ông vừa phải nếu mà to, không chừng “Chữ tài đi với chữ tai một vần”
Trong mâm có tiếng cười ồ: “Này ông hâm, chữ tài đi với chữ tai nghĩa là cái tài rất hay gặp tai họa, tai nạn chính trị chứ hiểu như ông sai rồi”. Bị châm đúng nọc say, hắn tăng ga to tiếng:
- Các ông mới hiểu một phần theo nghĩa bóng thôi, nghe đây! Nghiã đen của câu đó là người có tài thường tai to đúng không? Có câu “Tai to mặt lớn mà lậy”
Cả mâm im lặng, thay vào đó là những câu rót, “Phan Đình Giót” nữa nào, chúc chúc, gắp gắp đi. Tôi cũng không muốn nói gì thêm vì rượu đang mạnh, đàn đang căng không khéo dễ thành ẩu đả, nghĩ toàn cán bộ Đảng viên cả, chỉ vì một tý kích nhau mà hành xử dao búa quả thật đáng hổ thẹn.
Câu nói của hắn cứ ám ảnh đeo đuổi tôi suốt năm tháng, cho đến khi tôi là Tham mưu phó ngành Xe máy quân đội với lon đại tá. Nhận quyết định nghỉ hưu, tôi mới thấy thở phào yên tâm. Vì tay T này, hắn xem tướng số khá tốt, một số trường hợp đúng ra phết nhưng với tôi thì hoàn toàn hắn đã sai. Cũng vì đang chưa thành công, người ta hay thiên về tâm linh suy xét số phận, tôi cũng vậy. Lại nhớ tiếp: Dịp 2003 vào công tác tại Vũng Tàu, gần trưa đang ngồi uống ở quán nước mát dưới gốc phi lao, bỗng có một thầy tướng số đến trước bàn đối diện với tôi, ông ta kéo ghế xin phép và phán về tôi theo cách nhìn nhân tướng học:
- Dạ, anh cho phép em phán về số anh như sau: Con đường quan lộ của anh chỉ đến vậy, anh có 3 con, 1 trai 2 gái. Với người ta có chừng 5 tỷ là giầu nhưng với anh chưa là gì, anh sẽ là đại gia khi về hưu ngoài 55 tuổi. Điều đặc biệt ở anh là làm phúc phải tội thường bị vô ơn, ân thành oán. Trả lại cho anh là anh luôn được trời phù hộ, linh hồn thân mẫu anh luôn bên cạnh để đỡ cho anh, mỗi khi anh sắp ngã. Anh có vài 3 quí nhân phù trợ, rất lớn trong đời. – Ông ta nhìn kỹ tôi thêm, mắt không chớp như muốn lôi ra từng nét đặc trưng được ẩn dấu trên khuôn mặt chữ điền của tôi. Rồi phán tiếp: – Anh không có một đam mê gì lớn, không rựơu chè cờ bạc, không hút thuốc nhậu nhẹt la đà, ít chơi bời và không…gái trai.
Ông ta còn có thủ thuật phán chữ kỹ nữa mới tài. Vợ tôi ngồi bên cạnh (Chuyến này tôi cho bà xã đi kèm để thăm miền nam) ngoéo chặt cánh tay tôi và chân cứ dẫm day lên chân tôi, ý như là sao ông này nói nhiều điều đúng thế. Tôi thì hễnh mũi lên vì câu “không gái trai”. Tôi cũng nhìn kỹ lại thầy bói toán và chỉ nói một câu “ Để xem sao” sau đó rút túi 50 ngàn thưởng cho thầy. Bây giờ nghĩ lại thầy tướng số nói đúng nhiều phần, đường quan lộ chấm dứt như ông ta nói, chỉ sau một năm nhận quân hàm đại tá tôi cũng nhận quyết định nghỉ hưu luôn, còn làm ơn ư? Tôi giúp rất nhiều người nhưng đúng là họ nhớ đến mình rất ít. Ngay như tay Lê Văn V, lái xe người Thanh Hóa đồng hương, hắn vô kỷ luật đáng lẽ phải xử lý và điều vào Nam. Lúc đó tôi đang là phó Phòng xe máy Quân chủng, vì thương tình, tôi đã ra tay cứu nó. Lẽ ra nó mang ơn tôi suốt đời mới phải. Ai dè sau 7 - 8 năm, một hôm gặp tôi hắn trách: “ Em ơn anh 1 mà oán anh 2, đáng lẽ anh cứ để họ kỷ luật, cho em vào Nam thật xa cho chừa. Đằng này anh cứu em để em ở lại Hà Nội, em dính phải con vợ nanh nọc, giờ thì nó bỏ em và mang con đi rồi…” – “Tại cậu chứ, lẽ ra tu nhân tích đức ai lại lúc nào cũng lô đề, nhà to rộng bán hoạn dần, ném vào canh bạc còn trách ai. Bao đồng chí lái xe khác họ cũng về hưu như cậu, mà họ rất thành đạt, cậu nên trách mình trước”. Hắn không nói gì cúi đầu đi, mùi rựơu còn vương theo cái dáng khật khừ dặt dẹo tóc tốt. Thầy tướng số nói đúng thật, riêng bảo là giầu thì đã về hưu mấy năm rồi, củ lỗ ăn xuôi sao lại bảo giầu được nhỉ, vô lý? Có lần phàn nàn và nhắc lại chuyện ông thầy, phán mình giầu sang ở Vũng Tầu. Vợ tôi bảo: “ Ông thầy nói đúng đấy, mình về hưu khỏi quân đội lại ra làm Giám đốc điều hành công ty giao thông, công ty lắp ráp ô tô ngoài dân sự mấy năm liền, nghĩa là con người vẫn có giá trị ai được thế nào? Bây giờ vẫn khỏe, các con thành đạt cả, tuổi nhiều rồi mà còn viết nổi truyện thơ mấy ngàn câu, chỉ tội chưa ai xem duyệt để xuất bản cho thôi, giầu là chỗ đó đó”. Nghĩ bà vợ quê mùa mà nói cũng có lý, vì sự giầu sang lắm khi thước đo không phải bằng tiền, mà bằng những giá trị còn cao hơn tiền ví như sức khỏe và sự minh mẫn chẳng hạn. Thế là tôi lại thấy vui vui, đứng dậy huyết sáo, pha ly cả phê thật đặc ngồi nhâm nha nghĩ kế tiếp.
Nghe tin ở một ngành nọ có tổ chức thi viết văn thơ, ca ngợi ngành họ nhân kỷ niệm mấy chục năm thành lập, mà giải thưởng cũng cao ra phết. Để chắc ăn lần này tôi mang bản thảo cùng lúc gửi 2 nơi: Một là gửi ban biên tập cơ quan X vừa nói trên, hai là gửi nhà xuất bản Thanh Niên. Riêng nhà xuất bản Thanh Niên tôi nghĩ là được vì đã có dịp làm quen, nhưng tôi muốn thử lửa ở nơi khác xem tác phẩm của mình có được mặn mà đón nhận hay không. Hơn nữa một số nơi ấy, có gắn với chương trình 1000 năm Thăng Long nên rất có ý nghĩa. Tôi mang bản thảo đến ban biên tập ngành X gửi, thì được đồng chí Trưởng ban tiếp nhận ngay, đồng thời cho biết vì thể lệ cuộc thi anh phải chờ một thời gian, ban giám khảo mới là người quyết định giải thưởng cho các tác phẩm. Tôi yên tâm cho rằng lần này thế nào chả có giải thưởng, ít ra cũng phải được khuyến khích vì mình viết nhiều như thế kia, công sức thế kia không lẽ họ sổ toẹt, họ phải biết điều tý chứ?
Phần mang gửi nhà xuất bản Thanh Niên, tôi gặp ngay Thiều Hoa phó Giám đốc nhà xuất bản (con gái nhà văn Xuân Thiều). Thiều Hoa rất cởi mở tiếp đón thân mật, hai anh em trao đổi nhau. Do biết Hoa từ trước nên mọi việc đầu vào thuận lợi. Hoa nói: “Để em xem tiểu thuyết trước, đọc truyện thơ sau. Em nghĩ đây là công sức lao động của anh, một cựu chiến binh đại tá quân đội, đã giành tâm huyết cho văn chương thi ca em rất trân trọng. Sau đó em sẽ chuyển cho bác Phong cựu Giám đốc nhà xuất bản kiêm Tổng biên tập lâu năm của nhà xuất bản này, bác Phong dầy dạn kinh nghiệm và kiến thức cao. Những tác phẩm của các anh chị có chức sắc, em thường gửi bác ấy xem xét và trực tiếp biên tập… Sau đó em thống nhất với anh Chính, Giám đốc duyệt rồi xin giấy phép cho xuất bản”.
Tôi nghe mà nở cả ruột gan. Chừng nửa tháng sau, tôi gọi điện cho Thiều Hoa, Hoa cho biết tiểu thuyết em đã đọc xong anh viết tốt, có một số câu chữ phải sửa lại, anh hay sai chính tả lắm một số từ còn ảnh hưởng “quê”. Riêng thơ em chuyển cho bác Phong ngay rồi, từ nay anh gặp bác Phong có gì hai anh em trao đổi, rất có thể xuất bản truyện thơ trước anh ạ. Tôi cảm ơn Thiều Hoa. Mấy hôm sau gặp bác Phong, (bác Phong 71 tuổi hơn tôi gần một giáp) dáng người cao gầy tóc bạc, tôi cũng đã từng làm việc với bác một lần, biết bác là con người điềm đạm chin chắn. Bác cho biết sẽ đọc kỹ truyện thơ trong một tháng, vì còn một số bản thảo của các tác giả khác gửi đến, đang để trên bàn, tôi đều phải xem xét. Về nhà tôi cũng đọc lại tác phẩm của mình, căn càng kỹ càng tốt. Tôi tự xác định phải: “Rất công phu và không được hoang tưởng”. Câu nào chưa hợp hoặc còn tối nghĩa tôi gắng sửa cho bằng được, có câu nghĩ cả tuần vẫn không thể nào thay được chữ thứ 6 của câu 8 chữ để vần với chữ cuối câu trước. Đành để nguyên, chấp nhận, phải lấy ý nội hàm câu thơ là chính chứ cố ép vần mà mất ý hay thì không nên. Một tháng tôi 2 lần lên bổ sung bản thảo, sửa một vài câu từ và lần thứ 3 chủ yếu sửa chính tả. Thời gian đã đầu tháng 9, bác Phong đọc xong và trao đổi với tôi rằng: Vì tác phẩm có thời lượng lớn trên 4200 câu thơ, nên phải đọc đi đọc lại mấy lần, suy ngẫm cho đến nơi đến chốn: “Phải thừa nhận tác phẩm hấp dẫn, nội dung và nghệ thuật không lấn lướt lẫn nhau, giữ tỷ lệ hài hòa đúng mức của một tiểu thuyết dạng thơ. Chủ đề tư tưởng của truyện thơ rất rõ: Là thuyết nhân quả và duy vật biện chứng, không phải định mệnh, chương đầu cũng đã khái quát ý đó. Cách viết, văn phong mới lạ trên nền lục bát truyền thống kết hợp hiện đại, đọc không thấy nhàm chán. Kết cấu các chương mục rành rọt, rất khéo dẫn dắt người đọc tới cùng. Đặc biệt Thúy Lan nhân vật chính, rất đặc trưng cho người phụ nữ Việt Nam trong thời đại ngày nay có đủ: Sắc, tài, tâm. Vừa là một cán bộ mẫu mực, vừa có tư duy của một doanh nhân giỏi, đáng yêu làm sao. Tuy nhiên cũng cần phải trau chuốt thêm cho ngọt hơn nữa, không để lỗi vận không đáng có nhất là các chữ thứ 2 câu 8 chữ, nên tránh dấu nặng nếu là nhịp 2… Tôi có đánh dấu bút chì trong đó, anh về nghiên cứu sửa lại một số câu cho nuột hơn”. Tôi hỏi bác Phong tiếp:
- Còn lời nói đầu thì nhờ bác viết giúp em luôn nhé?
- Để tôi nghiên cứu sau khi trao đổi lại với Thiều Hoa và Giám đốc Mai Thời Chính về bản thảo đã, cũng xin nói trước là tôi sẽ viết rất bình thường, khả năng viết giới thiệu thật “kêu” không phải là không viết được, nhưng tôi chưa muốn. Bởi lẽ: …Mình chưa được ai biết tới mà giới thiệu quá hay, dễ bị người ta cho là tô son trát phấn đánh bóng mạ kền khảm nạm quá mức, gây phản cảm cho độc giả. Khi nào xuất bản lần thứ nhất, nhất định sẽ có nhiều ý kiến cảm nhận về truyện thơ này tôi tin vậy. Sau đó tôi sẽ viết lại trên tinh thần ý kiến đông đảo của bạn đọc thì khách quan hơn. Thậm chí lấy một bài cảm nhận nào đúng mức nhất mà chúng ta cùng tâm đắc, làm lời giới thiệu cũng được.
Tôi thực sự cảm kích trước tấm lòng chân thật của bác Phong và mong ngày tác phẩm, đứa con tinh thần được tôi đã dồn hết tâm sức cho nó ra đời. Một điều rất buồn là tác phẩm chưa ra đời, thì Thiều Hoa mất. Tôi nhớ như in khi đi chữa từ Xingapo về, tôi còn điện cho Thiều Hoa hỏi thăm tình hình sức khỏe của em. Hoa còn hỏi xem truyện thơ Thúy Lan, bác Phong đã biên tập xong chưa? Xuất bản xong nhớ tặng em một quyển đó, mặc dù chưa đọc nhưng em đã đọc tiểu thuyết Thúy Lan rồi, em rất yêu quý Thúy Lan trong truyện, chắc thơ cũng sẽ như thế, em linh cảm vậy… ”. Tôi biết Thiều Hoa thích truyện thơ vì nó độc đáo ở chỗ là mấy chục năm rồi mà nhà xuất bản, chưa ra một tập truyện thơ nào, mang tính tiểu thuyết dài 4248 câu. Bác Phong cũng nói vậy. Mọi việc chưa xong, Hoa mất đột ngột vì căn bệnh ung thư đã đến giai đoạn chót, mà Hoa vẫn giấu. Tin Hoa mất, tôi bàng hoàng xúc động ngậm ngùi thương nhớ……



Vì tiền không có, tôi tạm in 300 quyển lấy về 250 quyển, gửi tặng bạn bè gồm các nhà thơ nhà văn nhà báo, người yêu thơ chừng 80 quyển còn lại vẫn giữ cũng không dám gửi bán, sợ chẳng ra gì. Hơn nữa cũng muốn thử nghiệm xem sao, giống như công nghiệp sản xuất chế tạo máy móc vậy, bao giờ cũng có sản phẩm chế thử. Sau khi nghe ngóng gom góp ý kiến, chỉnh sửa trau chuốt lại, sẽ tiến hành tái bản chắc chắn mỹ mãn hơn.
Cũng sau vài tháng tôi nhận được nhiều ý kiến phản hồi từ gọi điện, nhắn tin, viết lên mạng và các thư gửi bằng phong bì tới. Các bản gửi đến đều ghi rõ địa chỉ, điện thoại cụ thể và có ý qua tôi giới thiệu lên mạng. Tôi biết ơn những nhà thơ nhà văn nhà báo những người yêu thơ đã gửi đến những lời bình, cảm nhận đầy tâm huyết chân thành. Cảm động nhất là bài của tiến sỹ Phan Thị Xuân (68 tuổi), chị viết 17 trang liền bằng bút bi. Chị đọc truyện thơ và cho đến khi viết bài, vậy chi mấy tháng trời, chứng tỏ chị nghiên cứu rất kỹ lưỡng và công phu. Chị hiểu nhân vật, nội tâm của họ trong truyện thơ như chính tôi vây. Chị đọc, so sánh nhân vật trong các tác phẩm từ xưa đến nay, cổ chí kim ở nhiều góc cạnh, thận trọng và cân nhắc, để đưa ra một nhận xét tinh tường. Xin trích nguyên văn câu, trong bài viết của chị: “ Có thể khẳng định việc tả người tả nội tâm, tác giả tả Thúy Lan đẹp hơn nhiều, hơn tất cả các mỹ nhân từ trước tới nay”. Bài viết của chị khá dài, nhiều câu thơ, đoạn thơ được dẫn ra để minh chứng cho lý luận của mình. Đánh giá của chị cũng như các bạn đọc khác, làm tôi cảm động và từ hào vô cùng. Không phải bản thân tôi, mà là tự hào về người con gái Việt Nam chúng ta, đáng tự tôn lắm chứ. Đó cũng là lòng tự hào dân tộc, “lúc này càng hơn bao giờ hết” tôi xin phép nhắc lại lần nữa “Lúc này càng hơn bao giờ hết”*****. Sau này chắc thi phẩm sẽ đến với nhiều bạn đọc. Nếu ai cũng đồng cảm vậy, thì coi đây như một bước chuyển giao lịch sử. Các cấp mỹ nhân tài đức, phải thuộc về phụ nữ Việt Nam chúng ta. Không lý do gì mà ta không có mỹ nhân đầy tài đức, ở thực tiễn cả trong thi ca! Phải nhắc đến họ, những người phụ nữ tận đẩu tận đâu, xa lắc xa lơ kia, thử hỏi có buồn không?
Các bạn có thể không cần quan tâm đến ai viết, chỉ mong các bạn nhớ đến Thúy Lan người con gái Hà Nội, người phụ nữ Việt nam của ta, đã vượt trội hơn hẳn các mỹ nữ được nói đến từ xưa tới nay cả tài lẫn tâm. Tôi cầu mong thượng đế, đấng quyền năng tuyệt đối, hãy phù hộ cho Thúy Lan trở thành hiện thực. Để chúng ta thanh toán món nợ ngàn năm, trăm năm mà ta cứ phải mượn tên tuổi người phụ nữ nước người, thay vì chúng ta chưa tìm được ai, có vậy còn hạnh phúc nào bằng. Chị Xuân không biết đánh vi tính, vì mắt chị rất nhạy cảm với màn hình (tôi đã phải đánh máy, gửi lại cho chị xem cả bản viết tay bút tích của chị, sau đó mới dám đưa lên mạng. Vì người có tuổi, học vị cao, lại càng trân trọng lời viết cách nghĩ của mình…) bài này cũng đã giới thiệu trên vanthoviet.com (ngày 19/4/2011) mục dư luận và tác phẩm.



Một hôm có nhà thơ nọ giới thiệu về một trang web mới là vanthoviet.com Mở http://www.vanthoviet.com . Tôi bất ngờ vì thấy Lê bá Duy, Trần Mai Hường, Thủy Hướng Dương tôi đều đã biết có người gặp người chưa, toàn những khuôn mặt trẻ trung xinh đẹp đầy sung mãn. Nhà thơ Lê bá Duy Chủ nhiệm trang website, tôi biết từ cuối 2010 vì tôi có tặng thơ cho Bá Duy. Lính Tây nam của Thủy Hướng Dương tôi đã đọc và còn nói trực tiếp với Hướng Dương: “Rằng, Hướng Dương như một người lính thực thụ trong chiến dịch phía Tây nam, em hóa thân giỏi thế”. Riêng Mai Hường tôi rất quí, trước hết là thơ của Hường hay và có chiều sâu. Tôi đã đọc tác phẩm “Đó là em” của Hường và một số bài khác đăng trên mạng. Các bài thơ không dài vừa đủ khúc triết, nhiều câu đắt. Tôi có một số lời bình ngắn gửi riêng em và viết một bài thơ tặng Hường: “Gửi mát cho em”, sau đó gửi tới ban biên tập một trang web, nhưng không hiểu có tới nơi không. Ba người trong ban biên tập trang website của vanthoviet, tôi đều gửi tặng truyện thơ Thúy Lan cả. Thật là một sự tình cờ hy hữu. Riêng Trần Huyền Nhung, anh Ngọc Châu, anh Trần Như Luận, anh Mai Hữu Phước, quả thực tôi chưa biết.
Để giới thiệu truyện thơ Thúy Lan lên trang website này, đành nhờ Mai Hường chuyển giúp các bài tôi gửi qua em. Sau này gặp Chủ nhiệm Lê Bá Duy qua điện thoại, tôi đề nghị Chủ nhiệm Duy giúp giới thiệu truyện thơ, theo chương trình qui chế của ban biên tập website này. Khi bài cảm nhận truyện thơ Thúy Lan được giới thiệu trên mục cảm nhận và tác phẩm. Tôi bắt đầu đọc các bài viết khác, thấy rất nhiều bài của Huyền Nhung. Chỉ tính từ 9/4 – 7/5, Nhung có 12 bài viết trên vandanviet.net, như vậy bình quân 2 ngày một bài, trừ chủ nhật, quả là một con số kỷ lục. Thú thật, ban đầu tôi ắc cảm với Nhung: “Sao cô này viết nhiều thế….?” Tôi liền trao đổi với một bạn thơ và được bạn thơ cho biết sơ bộ về các giai đoạn công tác của Huyền Nhung, sau đó nói thêm: “Cái Nhung trẻ nhưng các bài viết tốt ra phết anh ạ”. Vốn người nhạy cảm và đam mê, tôi lập tức giành thời gian mấy hôm liền đọc liên tục các bài của Nhung. Tôi bất ngờ phát hiện ra cô này có tài thật sự, về bình và cảm nhận thơ. Tất nhiên một số tác giả khác bình cũng hay, nhưng thời lượng còn ít hơn Huyền Nhung rất nhiều. Suy nghĩ và cân nhắc kỹ, xem trích ngang sơ bộ trên vanthoviet.com và hỏi lại bạn thơ một lần nữa “Lý lịch của Nhung”. Tôi liền viết một bài : “Suy nghĩ về các bài bình và cảm nhận của Trần Huyền Nhung”, bài viết khá dài với cảm xúc đầy ngẫu hứng. Huyền Nhung không hề hay biết, chỉ khi gửi về các trang website và được đăng, tôi mới nhắn tin cho Nhung theo số điện thoại của cô có trong www.vanthoviet.com. Thiết nghĩ tài tâm của Nhung là thật sự, qua cảm nhận của tôi từ các bài viết của em. Những người trẻ như thế này mà đã làm được một khối lương khá lớn, trong một thời gian ngắn vừa đáng khâm phục và cũng rất đáng khích lệ.
www.vanthoviet.com trở thành chỗ thân quen của tôi, tôi đã giới thiệu tác phẩm truyện thơ Thúy Lan của mình ở đó. Đã có tới 10 nhà thơ nhà văn nhà báo người yêu thơ bình và cảm nhận truyện thơ Thúy Lan. Các bạn có điều kiện tham khảo thì chỉ việc nhấp chuột vào truyện thơ Thúy Lan đăng ngay trang chủ của www.vanthoviet.com. Hoặc gõ vào Google lehuubinh, ấn enter, mọi việc sau đó dễ dàng tìm ra toàn bộ tác phẩm và các bài viết ở phần cuối truyện thơ, cũng như một số nội dung khác, đã đăng trên mạng.
Còn www.vandanviet.net nơi tôi gửi và thường xuyên đăng các bài viết, chỉ thấy nhà thơ Vũ Đình Ninh, chủ nhiêm website là có email, còn lại các anh chị khác không tìm thấy. Khuôn mặt hơi gầy, rất mẫu “ Nhà văn nhà thơ” của anh Ninh, càng nhìn tôi càng quí anh và ban biên tập. Nhân đây cho phép tôi một lần nữa cảm ơn các anh các chị và các em.
Trở lại tiếp hành trình truyện thơ Thúy Lan. Khi nhận được nhiều bài tin nhắn ca ngợi truyện thơ, tôi vô cùng phấn khởi. Căn bệnh được khen đã ngấm vào tôi từ lâu nay có dịp bùng phát, nhất là từ khi tham gia câu lạc bộ thơ quận. Mỗi lần tôi đọc thơ thấy mọi người vỗ tay hào hứng khen hay (Không biết thật, hay họ vỗ ngoại giao) thế rồi bầu Chủ nhiệm thơ mới, tôi được mọi người nhất trí % bầu giữ chức này, mặc dù đó chỉ là cái chức “ôm rơm nặng bụng”. Hóa ra họ tôn vinh mình thật, trong khi nhiều nhà thơ kỳ cựu, nhiều cao thủ vẫn ngồi chờ đó. Hay là những năm công tác mình luôn bị phê bình bị mắng chửi, giờ đây được khen bù lại, mình cảm thấy mãn nguyện, thói xấu đó nhập nhanh vào người lúc nào không biết? Đang hào hứng với cung bậc vui, tôi nhớ lại là đã gửi chỗ Ban biên tập ngành nọ dự thi truyện thơ Thúy Lan. Ngay buổi sáng hôm sau, tôi liền đến Ban biên tập xem xét. Tôi đi rất sớm ý là nếu được giải, lập tức mời các chú em đi một chầu cà phê cho đã, hoặc là hát “mỏi tay” cũng xong. Vừa thấy tôi, đồng chí Trưởng ban biên tập vẻ mặt buồn, thông báo:
- Tác phẩm truyện thơ Thúy Lan của anh, đã bị loại ngay từ vòng đầu.
- Nguyên nhân?
- Để tôi gọi cậu trợ lý chuyên xem xét phụ trách mảng thơ của ban biên tập, có ý kiến giúp.
Bê cốc trà chanh vị ấy pha mời còn nóng hổi, mà tôi cảm như giá lạnh. Lời của chú Trưởng ban như một lưỡi tầm sét phủ phàng, xóa sạch mọi cảm hứng mà tôi đang rừng rực nhen lên từ sáng nay. Cậu trợ lý bước vào vừa chào vừa liếc tôi một cái, rồi thong thả buông những lời nặng như chì:
- Truyện thơ của bác em đã xem, rất tiếc thơ lục bát mà còn những câu, chữ cuối câu 8 chữ, không ăn vần lắm với chữ cuối của câu 6 chữ, và chữ cuối câu 6 chữ không ăn vần với chữ thứ 6 câu 8 chữ. Ví dụ:
Bướm đà thả cánh lộ bung khung thành
Cũng còn khép góc giấu quân
Ngày xuân gấu trúc bẻ tan gọng kìm
Đấy các chữ thành không vần với quân và quân không vần lắm với tan đúng không? Lại còn bị lỗi vận nữa chứ. Không ai dùng thơ lục bát mà chữ cuối của câu 6 ăn vần với chữ thứ 4 của câu 8 chữ.
Để cậu ta nói hết các ý, tôi thư thả đáp lại:
- Một tác phẩm dài trên 4000 câu làm sao tránh khỏi một số câu thậm chí chục câu…mà chữ cuối vần 6 chữ, không vần lắm với chữ thứ 6 câu 8 chữ, phải lấy cái ý là chính, trong khi không tìm nổi chữ khác tương đương nghĩa, mà lại vần hơn để thay thế. Sự gần vần đó san sát nhau coi chấp nhận, đừng quá lỗi nghịch. Ví thử như ngoài - trời, sơn – nguồn là được. Cố ép từ thì mất nghĩa hay, phải không anh?
Anh bạn cười hề hề:
- Không được, đó là nguyên tắc niêm luật của thơ lục bát, chính em đã không đưa tác phẩm của bác vào vòng trong là như thế đó…
Bực lắm tôi liền nói: Vậy chữ thì có vần với chữ bề không? - Vần sao được, vô lý thì phải ăn với bì hoặc chì, hì gì đó, nghĩa là sau chữ cái thứ nhất phải là chữ ì không thể ề…bề được – Tôi đọc ngay: “ Vực nàng lên ngựa tức thì – Phòng đào viện sách bốn bề lửa dong”. Bác lấy câu đấy ở đâu? - Truyện Kiều đó. Cậu ta vuốt tay qua trán một cái, lại nói:
- Truyện Kiều mấy ngàn câu có một câu như vậy là không đáng kể, ta đừng so sánh bác ạ.
Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du ai mà chả biết, có thể một số chữ trong một số câu chưa được vần lắm, bởi lẽ cụ không tìm được từ nào thay thế hay hơn. Vừa lấy ý là chính, cũng đang vừa là mạch thơ tròn trịa giữa người, cảnh và nội tâm ở thời điểm cụ đang miêu tả, nên cụ đành chấp nhận. Với 3254 câu của cụ là quá lớn, nên số ít kia là không đáng kể. Việc lấy các câu của cụ làm dẫn chứng là bất đắc dĩ lẽ ra không nên. Nhưng cậu ta cứ khăng khăng là thơ lục bát phải thật vần kiểu: “ Bầm ơi có rét không bầm – Heo heo gió núi lâm thâm mưa phùn” Chữ bầm với thâm thì quá ư vần. Không lấy truyện Kiều và thơ Tố Hữu ra ví dụ, sẽ không khuất phục được hắn ta. Về thơ tôi không dám so với các cụ, các bậc tiền bối, các bác các anh chị. V.v..
bởi lẽ mình chỉ là học trò rất nhỏ bé mà thôi. Nhưng tôi đành phải đưa ra ví dụ, đành làm một việc mà trong lòng không hề muốn. Mấy ngàn câu trong truyện thơ Thúy Lan cơ bản là vần, có chăng chỉ còn một số câu chưa được vần cũng là điều tất nhiên của một thi phẩm dài. Im lặng trong dây lát, ngó thấy thái độ cậu ta chưa chịu, tôi lại đọc tiếp cho anh ta nghe, đây vẫn là truyện Kiều câu 521 – 524:
Vội chi liễu ép hoa nài
Còn thân ắt lại đền bồi có khi
Thấy lời đoan chính dễ nghe
Chàng càng thêm nể thêm vì mười phân..
Nói theo nguyên tắc của anh, thì truyện Kiều cũng không đạt à?
Cậu ta mở to mắt vẻ khó chịu, ngại ngùng tai đỏ bừng.
- Còn về lỗi vận ư? Thơ lục bát vẫn được phép nhịp 4 chứ, đâu cứ phải nhịp 2 hoặc nhịp 3 chữ một? Anh nghe đây:
Trên trời mây trắng như bông
Ở dưới cánh đồng bông trắng như mây[blockquote]- Đó là ca dao bác a
[/blockquote]Vẫn chưa chịu nhận ra khuyết lớn của mình, tôi đọc tiếp: “ Bầm ra ruộng cấy bầm run – Chân lội dưới bùn tay cấy mạ non (Bầm ơi của Tố Hữu)”. Vậy Tố hữu là nhà thơ lớn không lẽ ông không biết làm thơ lục bát? Cậu ta còn định căng với tôi, nhác thấy ánh mắt của đồng chí Trưởng ban biên tập liếc tới, hắn ta im lặng.
- Tôi nói vậy để anh hiểu, dù sao mọi việc đã rồi.
Đồng chí Trưởng ban biên tập từ nãy theo dõi không biết nói thế nào cho phải đạo, không lẽ bênh vực tôi, phê phán trợ lý của mình? Anh ta đành nói trong sự chuộc lỗi:
- Em chuyên về xem xét biên tập văn xuôi, thơ không rành lắm thành thử có lỗi với bác, việc này chúng em rút kinh nghiệm, bác thông cảm cho.
Cậu trợ lý cũng chêm thêm vào, với thái độ khác hẳn: - Phải thừa nhận, bác nắm chắc thật….
Tôi ngầm nghĩ, cậu khen vuốt đuôi mà thôi, kiểu “Sư đoàn ta là sư đoàn thép, không cho đi phép là sư đoàn nhôm”. Anh ta trở mặt như trở bàn tay, tôi đoán cậu ta chừng 40, nước da đen thâm. Tuổi chưa nhiều mà máy móc cứng nhắc, một tín đồ “hồi giáo” bảo thủ cực đoan dễ sợ. Làm văn học nghệ thuật mà cố chấp, cố điển vậy, chỉ có vứt. Rồi tôi lại suy tiếp và cho rằng: Chắc gì hắn kém cỏi? Tại sao cậu ta còn nhớ một số câu của mình, để đưa ra ví dụ ngay lập tức? Chứng tỏ cậu ta có chủ định phản bác? Y đoán thế nào tôi cũng có dịp gặp lại Ban biên tập, hỏi ngược lại truyện thơ?....Hừm, chẳng qua là không ưa mình, hay mình không “com măng” trước, mà anh ta cứ cố tình sổ toẹt mình với những lý do ỡm ờ? Không phát hiện được thì thôi, chỉ được ra cái sai của cậu ta, cậu ta xin lỗi là xong chứ gì. Thời buổi cơ chế thị trường xâm lấn khắp nơi, tư duy cơ hội mọc ra như nấm, điều đó vẫn có thể lắm chứ…! Không ai nói gì thêm, có lẽ mỗi người đang đeo đuổi một ý nghĩ riêng của mình.
Nhằm phá tan cái không khí căng thẳng nặng chịch này, tôi liền rút trong cặp một quyển truyện thơ, nói:
- Truyện thơ Thúy Lan đã được xuất bản rồi, tôi tặng các anh một quyển. Chỉ thương cho Thúy Lan quá, em đã chết oan ở chỗ này, nhưng có trời em lại được sống ở nơi khác.
Không muốn ở thêm phút nào nữa, tôi chào ra về. Bước chân nằng nặng làm sao, cầu thang chừng vài chục bậc mà tôi đi mãi mới hết, lòng trữu vợi tái tê. Có một thứ gì cứ vương vướng trong cổ tôi, vừa cay vừa đắng chạy qua họng nhập vào huyết quản rồi tan ra khắp cơ thể, một sự nuối tiếc khôn nguôi. Lẽ ra được một chầu cà phê do có giải khuyến khích vì công sức chẳng hạn, đằng này nó đã bay theo tro bụi chiều tàn. Tôi tự thấy nhục…. ..và tự nhiên, như có vượng khí bốc lên trong người, tôi quắc mắt nhìn các vật xung quanh, y thể muốn tuyên chiến với các vật vô tri vô giác đó: “ Ngã, nhục… nhưng ta quyết không gục”. Rồi tôi đi nhanh ra xe, với bước chân chắc nịch, rắn rỏi hẳn lên.
Mấy tháng sau nhận tiếp chừng 3 – 4 lá thư nữa gửi tới, đánh giá truyện thơ, thú thực khi đọc xong tôi cảm động phấn chấn vô cùng. Bình tĩnh nghĩ lại và xem xét một cách nghiêm túc: Liệu những lời nhận xét là thật hay nịnh mình nhỉ? Giao du với bạn bè, tôi nhớ một vài câu của một số đồng nghiệp, đồng chí. Tuy họ không phải những nhà hiền triết tên tuổi, chỉ là những con người bình dị rất đời thường, thế mà lại đưa ra những lý lẽ được đúc rút từ thực tiễn, có thể phải ghi vào vạt áo về cách tự răn mình: “Cái dốt nhất của con người là dấu dốt⁽¹⁾ – Hiểm họa lớn nhất, đôi khi lại chính từ khen⁽²⁾ ….”. Vế (1) khỏi phải bàn, vế (2) cố nhiên phải xem xét cái bụng của người khen. Tâm tưởng họ trong sáng vô tư thì lời khen chân thành, có sức động viên lớn, ta phải trân trọng kính quí và ngược lại khi dã tâm, thì…. Những câu ấy nghe rất đắng khó lọt tai, nhưng đã lọt được rồi thì thấy “bệnh” thuyên chuyển. Tôi cân nhắc đắn đo kỹ các khía cạnh: Mình chẳng phải là cấp trên, không phải là sếp của ai chỉ là bạn thơ mà nguyên mẫu lại là người quân nhân nghỉ hưu, vậy nói là nịnh thì chắc không. Mối quan hệ “máu loãng” cũng không. Có sự phụ thuộc về làm ăn kinh tế cũng không, lợi dụng vào nhau để nhào lộn nghệ thuật?.... nghe xa lạ quá! Mặt khác mình tặng cuốn thơ chừng 50 ngàn đồng, mà họ viết lại cả một bài dài có tới mười mấy trang. Một sự lao tâm khổ tứ mới viết nổi, để bình và cảm nhận truyện thơ này, nếu quy ra tiền thì giá quá đắt. Ngoài ra, đó còn là danh dự của họ của một nhà thơ nhà báo nhà văn, dày dạn trường đời với cây bút trang sách. Họ nói sai không đúng sự thật, thì thiên hạ nghĩ về họ ra sao? Thử đặt vào mình, liệu mình có dám nhận xét một việc trái lương tâm thế không? Họ biết tự trọng lắm chứ. Họ chân thành với mình, mà mình nghĩ sai về họ, đó là bất nhân. Nghĩ vậy, tôi tự cảm thấy mình có lỗi quá. Tuy nhiên cũng có một số góp ý nhỏ cho thi phẩm, tôi rất mừng và tiếp thu ngay để chỉn chu trau chuốt lại truyện thơ trước khi tái bản. Tôi chốt và niêm phong ý nghĩ một cách thận trọng: “Một tác phẩm bằng thơ dài như thế, mà được đông đảo đọc giả đón nhận yêu mến ca ngợi, là thắng lợi lắm rồi. Còn chuyện chê bôi, thậm chí phỉ báng cũng có thể, tránh sao được. Cứ cầu toàn thì khó làm văn học lắm”.



Hôm sau, các con đi làm vắng cả, tôi liền tranh thủ bàn với vợ:
[blockquote][blockquote]- Lần này anh định tái bản 1000 quyển …[/blockquote][/blockquote]


Chưa hết câu, vợ tôi liền tru tréo:
- Hôm trước anh đã nẫng mất 7- 8 triệu, in 300 cuốn, tặng gửi chừng trăm cuốn còn lại một đống ở góc cầu thang nhà đó thây. Không tái bản gì hết 1000 cuốn vậy chi chừng hơn 20 triệu, tiền đâu? Tiền điện tăng tiền ăn uống tăng, giá cả leo thang có đi chợ hàng ngày mới biết, tiền bột tiền sữa cho cháu nội cháu ngoại, anh không thấy à…
Vợ tôi làm một thôi, cô ấy cứ tưởng số lượng in càng nhiều thì càng nhiều tiền tăng theo tỷ lệ thuận. Thực tế in 1000 cuốn chỉ hơn mười triệu đồng là cùng. Tôi vừa cáu vừa thương vợ, liền quàng tay qua cổ cô ấy tặng một cái hôn ngang má và nói:
- Lần trước in, anh đã đưa ảnh của em vào trong cuốn thơ, em đẹp như thế (tôi nịnh vợ) hàng trăm người nhìn thấy biết đến khi đưa lên mạng, người ta muốn cũng không được.
- Không cần, em chỉ cần có đủ tiền sinh hoạt hàng ngày là được, còn mấy đồng để dành của em anh mà cuỗm đi nốt là không xong đâu. Phải có mấy đồng dự trữ phòng khi trái gió trở trời chứ!
Tôi nhẹ nhàng giải thích tiếp:
- Tái bản lần này anh sẽ bán, nhất định sẽ có người mua, anh thu lại cả tiền in lần trước về cho em.
Vợ tôi cười, tôi tưởng cô ấy đã nghe ra ủng hộ, ai ngờ cô ấy ráo hoảnh:
- Cách đây vài chục năm, thông tin ít người ta phải mua sách đọc, giờ mạng intennet vô tuyến khắp nơi. Đủ các chương trình phim ảnh, giải trí, sách báo, nghe nhìn. Ai còn đi mua thơ các ông nữa chứ, có là thơ thẩn luẩn quẩn. Tên tuổi chẳng có đòi họ mua xem, không bàn nữa từ nay em kiểm tra chặt mấy đồng “quỹ” trong tủ đó….. may mà…
Thấy vợ lấp lửng, tôi hỏi luôn:
- May nghĩa là sao?
- Là …mình tham gia hoạt động thơ muộn, chứ sớm hơn nữa chắc nhà này không còn tấm tôn mà che…
Thừ người ra, vừa bực vừa xấu hổ, không thể thuyết phục được cô ấy vì vợ tôi không lương, lại tay hòm chìa khóa. Mà tôi thì không có “quỹ đen”. Bà xã tôi ở nhà nội trợ, từ khi gia đình ra Hà Nội. Lương tôi trang trải mọi bề, rất may giờ không phải nuôi các con ăn học nữa, các cháu đều có việc làm và cũng đã có thu nhập. Chứ mấy năm trước tôi cực kỳ khó khăn, cũng mừng trời cho khỏe mạnh để bươn chải vượt qua những năm tháng thăng trầm, để có được như ngày hôm nay, cuộc sống hiện tại dễ chịu thuận lợi hơn nhiều.
Kết lại chuyện tản mạn, hành trình của một truyện thơ này. Xin chúc mừng các cụ các bác các anh các bạn và các em, những người đã có tên tuổi trên văn thi đàn. Những người đã đưa ra cho đời nhiều tác phẩm thi ca có giá trị lớn, phục vụ xã hội phục vụ bạn đọc. Còn những ai giống tôi chúng ta chưa có tên tuổi, chỉ xin và cầu mong các vị gác môn phủ ở các cơ quan công quyền, các nhà xuất bản. (Không phải ai cũng thế, nhưng vẫn còn những người như thế, để rồi một số tác phẩm cũng bị phế .V.vv.. Tôi xin phép không nói cụ thể tên ai, ngành và nhà xuất bản nào, trừ nhà xuất bản Thanh Niên) hãy hết sức nhiệt tình trách nhiệm. Đừng nên coi thường ai cả, mà nhiều khi (nói chung) ném cả viên ngọc quí vào vũng bùn.
Tôi cũng rất hay đọc bài viết của các anh Hữu Thỉnh, Vũ Quẩn Phương, Vương Trí Nhàn, Bằng Việt, Chu Lai, Đào Phong Lưu, Trần Đăng khoa. Nhiều nhà thơ nhà văn, nhà lý luận phê bình khác nữa. Phải nói các anh các chị viết rất hay mỗi người một vẻ. Tôi rất thích các tác phẩm tiểu luận bài viết, của nhà thơ nhà phê bình văn học nói chung và thơ nói riêng Nguyễn Vũ Tiềm. (Anh hiện ở thành phố Hồ Chí Minh). Cách viết, văn phong của anh làm tôi đồng cảm thực sự, vì thế các tác phẩm như “Nghìn câu thơ tài hoa Việt Nam – Đi tìm mật mã thơ. V.vv” Tôi không những đọc một lần và còn đọc nhiều lần.
Đọc tác phẩm của mọi người, học được nhiều cái hay cái đẹp ở các anh chị, làm cơ sở cho sáng tác ngày một tốt hơn đó là ý nguyện thành tâm của tôi. Không đủ khả năng không đủ sức khỏe, không đủ nghị lực để học những điều quí giá đó thì thật là đáng tiếc…. Sở dĩ tôi viết bài này như đã nói ngay từ đầu, mong là một thông điệp nhỏ gửi đến đọc giả.
Xin các bạn thứ lỗi, nếu tôi viết có điều gì chưa phài…
Và cũng xin gửi đến bạn đọc, lời chào trân trọng

Hà Nội tháng 6 năm 2011


LHB