絕句- Tuyệt cú - ĐỖ PHỦ (thơ)

絕句
江邊踏青罷，
回首見旌旗。
風起春城暮，
高樓鼓角悲。

Phiên âm:
Tuyệt cú
Giang biên đạp thanh bãi,
Hồi thủ kiến tinh kỳ.
Phong khởi xuân thành mộ,
Cao lâu cổ giác bi.

Dịch thơ
Bên sông bãi hội ra về
Quay đầu nhìn lại tinh kỳ thướt tha
Thành xuân gió thổi chiều tà
Lầu cao tiếng ốc lọt vào oán ai.

絕句
江邊踏青罷，
回首見旌旗。
風起春城暮，
高樓鼓角悲。

Phiên âm:
Tuyệt cú
Giang biên đạp thanh bãi,
Hồi thủ kiến tinh kỳ.
Phong khởi xuân thành mộ,
Cao lâu cổ giác bi.

Tuyệt cú

Bên sông hội mới vừa tan
Ngoái đầu nhìn lá cờ đang nô đùa
Thành xuân thổi gió chiều đưa
Lầu cao nghe tiếng nhạc xưa thật sầu

Lính thuỷ dịch

TuyÖt có
Bªn s«ng du héi xu©n tan ,
Ngo¸i nh×n cê xÝ, ph­ín, mµn tr©n tr©n.
ChiÒu bu«ng, giã thæi thµnh xu©n,
LÇu cao kÌn, trèng lµm nh©n nçi buån.
DÞch
Vò H«ng Qu¶ng

絕句
江邊踏青罷，
回首見旌旗。
風起春城暮，
高樓鼓角悲。

Phiên âm:
Tuyệt cú
Giang biên đạp thanh bãi,
Hồi thủ kiến tinh kỳ.
Phong khởi xuân thành mộ,
Cao lâu cổ giác bi.



V ũ Hồng Quảng dịch :
Tuyệt cú
Bên sông du hội xuân tan,
Ngoái nhìn cờ xí, phướn màn trân trân.
Chiều buông, gió thổi thành xuân,
Lầu cao kèn trống làm nhân nỗi buồn.

Các bài dịch của 2 nhà thơ đất Cảng (Vũ Hồng Quảng và Phạm Thanh Cải) rất hay, đệ xin mạn phép "nối điêu" 2 tiên sinh bằng bài dịch như sau:

絕句
江邊踏青罷，
回首見旌旗。
風起春城暮，
高樓鼓角悲

NGHẸN LỜI
Du xuân ngoài bãi sông,
Về thấy rợp cờ dong,
Chiều, trống, tù và thúc
Náo loạn cả phố đông.

Chào hai thi hữu Hồng Quảng và Lính Thủy!
Rất vui được đàm đạo với hai bác - Những người am hiểu Hán văn và cùng sở thích dịch thơ Hán.
Với tầm hiểu biết có hạn của mình, tôi phải tra trên mạng của TQ, được giải thích về xuất xứ và ý nghĩa bài thơ "Tuyệt cú" của Đỗ Phủ (Chứ không phải của Lý Bạch) như sau:
这首短诗写的是诗人到江边游玩，享受了美好的踏青节日之后，正欲赋归，却遇上吐蕃军队入侵四川，成都戒严，一时间旌旗鼓角，弥漫春郊。和平与战争，在一天内都逢上了，感情自是复杂得很，诗人以「见旌旗」、「春城暮」、「鼓角悲」来表达自己伤时忧国的感受，而其中的「暮」、「悲」，则可感知调子颇带灰暗。
Nội dung bài thơ ngắn viết rằng: Khi nhà thơ đến bên sông vui chơi, sau khi thưởng ngoan tiết Đạp thanh (Thanh minh du xuân tảo mộ), đang định trở về, lại gặp đúng lúc quân Thổ Phiên tấn công vào Tứ Xuyên, Thành Đô giới nghiêm, trong chốc lát thấy bóng cờ xí giặc , nghe tiếng trống,tiếng tù chiến trận tràn ngập ngoài thành Xuân. Trong một ngày thấy cả hòa bình và chiến tranh, cảm nhận thật phức tạp. Nhà thơ đã lấy hình ảnh "cờ xí", "chiều Thành Xuân" để thể hiện tình cảm đau thương lo lắng cho đất nước ...
Còn "Tuyệt cú " thì "tuyệt là "dứt" (chứ không phải là tuyệt vời) , "cú" là "câu" - Là tên 1 thể thơ .
Bài thơ này tạm dịch nghĩa:
Bên sông, du xuân tiết thanh minh vừa xong
Quay đầu nhìn thấy cờ xí (của giặc)
Gió nổi lên Thành Xuân về chiều
Trên lầu cao tiếng trống, tiếng tù và (báo động) buồn thảm.

Sau đây là 1 bản dịch: của Điệp Luyến Hoa:
Bên sông bãi hội ra về
Quay đầu nhìn lại tinh kỳ thướt tha
Thành xuân gió thổi chiều tà
Lầu cao tiếng ốc lọt vào oán ai.
Bản dịch này nói chung không sát và không hay, dùng từ "thướt tha" là không đúng với tình cảm của tác giả. Vần thơ câu 3 và câu 4 không vần.
Tôi xin góp bản dịch để các thi hữu tham khảo:

Du xuân rời bến sông
Ngoái nhìn rợp cờ chiến
Xuân Thành nổi cuồng phong
Trống, tù và nghẹn tiếng.
Nguyễn Hữu Thăng dịch

Xin bổ sung thêm 1 bản dịch:

TUYỆT CÚ


Bên sông vừa hết du xuân
Ngoảnh đầu đã thấy xa gần cờ giong
Thành Xuân mù mịt cuồng phong
Tù và, trống trận não nùng lầu cao.
Nguyễn Hữu Thăng dịch

Tuyệt cú
Giang biên đạp thanh bãi,
Hồi thủ kiến tinh kỳ.
Phong khởi xuân thành mộ,
Cao lâu cổ giác bi.

Dịch nghĩa
Theo em nghĩ cái nghĩa của bài này là . Lễ hội ở bên sông vừa tan đang trên đường về nghe thấy tiếng vó ngựa cờ xí rợp trời thì giật mình quay lại trông thấy 1 cảnh tượng thật là thê thảm, đang 1 mùa xuân lễ hội yên bình đẹp đẽ biến xuân thành mộ . tiếng giặc tiếng ngựa tiếng người dân làng bỏ mạng thê lương, làm nhà thơ trên lầu cao nghe thấy oán hận sầu bi và lòng đầy ngổn ngang chất trồng .
" Tinh kỳ " có nghĩa là cờ của quân tinh nhuệ của giặc chứ không phải cờ của lễ hội mà nhiều bản dịch lại dịch là " thướt tha" với "nô đùa" theo em như vậy là không sát nghĩa.
"Phong khởi xuân thành mộ" theo em nghĩ là quân tinh nhuệ của giặc tạo lên cơn gió đó và biến Cảnh xuân trở thành bãi chiến trườngđầy tang tóc chết chóc. chứ không phải cái Thành được mang tên Xuân

Dịch thơ
Vừa tan lễ hội ở bên sông
Mù mịt cờ bay ngoảnh mặt trông
Gió thổi xuân thành mầu khói lửa
Lầu cao loan tiếng nghẹn đau lòng

Lương Cao Cường

Tôi rất tâm đắc và tán đồng với nhận xét về cách dịch bài thơ "Tuyệt cú" của Nhị vị tiên sinh Lương Cao Cường và Nguyễn Hữu Thăng rằng một số Thi hữu đã hiểu sai ý bài thơ. Điều đáng tiếc nữa là không ai dịch đầu đề bài thơ là "Tuyệt cú" ra tiếng Việt cả. Đây là bài thơ theo thể Đường luật Tứ tuyệt ngũ ngôn (4 câu 5 chữ), nhưng khi chuyển ra Việt văn đa phần các Thi hữu đã "chuyển thể" , điều này có cái hay là dễ dịch, nhưng mất đi cái "nguyên thể " của Đường Thi. Và như Hữu Thăng tiên sinh phát hiện một cái sai nữa của các thi hữu là bài thơ này của Đỗ Phủ chứ không phải của Lý Bạch, nên bức minh họa hình Lý Bạch uống rượu làm thơ trên trang nhất cũng nên sửa lại.
Phần trên tôi cũng đã có bài dịch rồi, nay xin dịch lại như sau, có chỗ nào chưa ổn mong được các thi hữu chỉ giáo thêm:

絕句 TUYỆT CÚ
杜甫
江邊踏青罷， Giang biên đạp thanh bãi
回首見旌旗。 Hồi đầu kiến tinh kỳ
風起春城暮， Phong khởi Xuân thành mộ
高樓鼓角悲 Cao lầu cổ giac bi

LỜI TUYỆT VỌNG
Đỗ Phủ
Bãi sông hội vừa tan,
Thấy cờ xí nghênh ngang.
Xuân thành, chiều, trống giục
Lầu cao tiếng khóc than.

Cháu xin thêm bản dịch nữa

絕句 TUYỆT CÚ
杜甫
江邊踏青罷， Giang biên đạp thanh bãi
回首見旌旗。 Hồi đầu kiến tinh kỳ
風起春城暮， Phong khởi Xuân thành mộ
高樓鼓角悲 Cao lầu cổ giac bi

Bản dịch
Lương cao cường

Bên sông lễ hội tan
Ngoảnh mặt cờ bay ngàn
Xuân thành gió nổi bụi
Cao lầu tiếng oán than

Cháu rất thích thơ cổ thi trung hoa va mong được dịch nhiều tác phẩm hay, hy vọng chú Lính Thủy đưa thêm nhiều tác phẩm nữa
Thank.

Lính thuỷ lâu nay bận quá không vào thi đàn.
Nay mới rảnh và vào thì thất các bạn yêu thơ chữ Hán đông đảo quá, chứ không trầm lắng như trước đây.
Trước hết, là Điều hành viên của chuyên đề Hán Việt xin nhiệt liệt đón chào các bạn thơ.
Mong các bạn tiếp tục tham gia cho chuyên mục này ngày càng sôi nổi.

Lính thuỷ cũng xin đính chính: Trứơc đây lấy tư liệu ở tập Đường thi, hoá ra có nhầm lẫn thật.

Bài Tuyệt cú chính xác là của Đỗ Phủ. Ông này còn có nhiều bài tuyệt cú khác nữa.

Xin chân thành cảm ơn các bạn đã phát hiện.

Bài "Tuyệt Cú" và bài "Các Dạ" có thể nói là có liên quan đến nhau. Đọc bài "Các Dạ" sẽ hiểu phần nào tâm tư của Đỗ Phủ trong "Tuyệt Cú"

CÁC DẠ

Tuế mộ âm dương thôi đoản cảnh,
Thiên nhai sương tuyết tế hàn điêu.
Ngũ canh cổ giác thanh bi tráng,
Tam giáp tinh hà ảnh động diêu.
Dã khốc kỹ gia văn chiến phạt,
Di ca sổ xứ khởi ngư tiều.
Ngọa long dược mã chung hoàng thổ,
Nhân sự âm thư mạn tịch liêu.
(Đổ Phủ)

Dịch Thơ:

Đêm tối trên gác

Năm tàn ngày tháng dục qua mau,
Biên cảnh sương pha tuyết dãi dầu.
Kèn trống bi hùng thôi thúc sáng,
Tinh hà dao động cõi Tam Châu.
Nhà nhà than khóc hờn chinh chiến!
Đây đó hò ca mấy chú tiều.
Danh tướng mưu thần ba tất đất,
Việc đời, thư tín thảy buồn thiu!

Bản dịch của Chi Điền

Tôi thật hồ đồ chỉ dịch bài thơ này qua cảm nhận khi đọc bài Tuyệt cú qua các bài dịch và nguyên văn của bài thơ ngay khi đang đọc trang này của VNTHIDAN mà không rõ xuất xư sáng tác, ngữ cảnh của bài thơ . Cảm ơn Bạn Cao Cường nhé.
Tôi nghĩ Từ : Tuyệt cú . Từ này đã Việt hóa . Đây là một từ tên của một dòng thơ trong thi luật gồm có 4 câu. Mỗi câu có 5, hoặc 7 chữ . Nó không nói lên nội dung của bài thơ . Trong thơ có Cảnh, người, vật và cảm nhận tức thời của nhà thơ khi đó gửi vào trong tứ thơ.Còn khi dịch không nhất thiết phải tuân thủ dịch theo dòng thơ Tuyệt cú có 5 chữ một câu (nếu nguyên bản là 5 chữ) Hoặc 7 chữ (nếu nguyên bản 7 chữ) Vì như vậy rất khó để có thể chuyển tải được (hồn ) của bài thơ, nhất là như bài Tuyệt cú trên (ý tại ngôn ngoại) nhw bạn Cao Cường đã viết.
Bài thơ này của Đỗ Phủ là chính xác ( Đỗ Phủ có 11 bài có tựa đề Tuyệt cú) (1 bài có 4 câu , mỗi câu có 5 chữ).
Tôi xin cung cấp thêm để các bạn tham khảo :

　　绝句

江边踏青罢
回首见旌旗
风起春城暮
高楼鼓角悲

绝句二首

迟日江山丽
春风花草香
泥融飞燕子
沙暖睡鸳鸯

江碧鸟逾白
山青花欲燃
今春看又过
何日是归年

　绝句六首

日出篱东水
云生舍北泥
竹高鸣翡翠
沙僻舞［昆鸟］鸡

蔼蔼花蕊乱
飞飞蜂蝶多
幽栖身懒动
客至欲如何

凿井交棕叶
开渠断竹根
扁舟轻袅缆
小径曲通村

急雨捎溪足
斜晖转树腰
隔巢黄鸟并
翻藻白鱼跳

舍下笋穿墙
庭中藤刺檐
地晴丝冉冉
江白草纤纤

江动月移石
溪虚云傍花
乌栖知故道
帆过宿谁家

　绝句三首

闻道巴山里
春船正好行
都将百年兴
一望九江城

水槛温江口
草堂石笋西
移船先主庙
洗药浣花溪

谩道春来好
狂风太放颠
吹花随水去
翻却钓鱼船

杜甫

Cháu tưởng đỗ phủ chỉ có 4 bài Tuyệt cú thôi chứ nhỉ. Cháu xin post 3 bài còn 1 bài Chú lính thủy post rồi

Tuyệt cú

Lưỡng cá hoàng li minh thuý liễu,
Nhất hàng bạch lộ thướng thanh thiên.
Song hàm Tây Lĩnh thiên thu tuyết,
Môn bạc Đông Ngô vạn lý thuyền.

Tuyệt cú II

Cấp vũ sảo khê túc
Tà huy chuyển thụ yêu
Hoàng sào cách li tịnh
Phiên tảo bạch ngư

Tuyệt cú III

Giang bích điểu du bạch
Sơn thanh hoa dục nhiên
Kim xuân khan hựu quá
Hà nhật thị quy niên

Đỗ Phủ 杜甫 (712-770) tự Tử Mĩ, hiệu Thảo Đường, người đời sau gọi là Đỗ Thiếu Lăng, Đỗ Lăng Tẩu, Đỗ Công Bộ hay còn gọi là Lão Đỗ

Kính thưa Quí Thi hữu,
Trong số 419 bài thơ của Đỗ Phủ mà hiện nay còn lưu lại có tới 21 bài TUYỆT CÚ chứ không phải chỉ 3, 5 hay 11 bài như một số thi hữu phát biểu phần trên.
Mời Các Thi hữu vào địa chỉ sau để tham khảo thêm：
http://www.thivien.net/viewauthor.php?ID=60
http://baike.baidu.com/view/2211.htm

Hỷ lai thi bất điểm kiểm
Nộ lai thi nhất điểm kiểm
Đãi đạo thi nhất điểm kiểm
Phóng tứ thi nhất điểm kiểm
( Lã Khôn đời Minh)

Thưa các thi hữu ! Hôm nay Quảng tôi muốn tán gẫu với các thi hữu về chuyện dịch thơ nói chung và dịch bài Tuyệt cú nói riêng sau ''sự cố'' dịch bài Tuyệt cú của Đỗ Phủ.
Chúng ta đều biết dịch thơ là việc rất khó nếu không nói là còn khó hơn cả sáng tác thơ.Bởi nhiều lẽ : Thứ nhất là đẳng cấp của dịch giả về thơ phú kém xa với đẳng cấp của nhà thơ. Thứ nữa là sự bất đồng về ngôn ngữ nằm trong sự cách biệt về văn hóa của mỗi dân tộc. Ví dụ : Chữ Hán có nhiều từ chỉ có 1 chữ nhưng khi dịch ra tiếng Việt phải dịch thành mấy từ mới đủ ý của từ đó,trong khi đó thi luật lại rất chặt chẽ ràng buộc.Nhiều nước có thi luật khác VN . Cách mà nhà thơ diễn đạt, gửi gắm tâm tư tình cảm,thế giới quan, dụng ý .v.v.v..vào bài thơ cũng khác, cái khó là ở đó. Muốn dịch được một bài đạt được nhiều phương diện rất rất khó có phải không các thi hữu.Chính vì lẽ đó nên nhiều cây đại thụ cũng chỉ dịch được một vài bài, thâm chí có bài còn dịch sai chủ ý của tác giả (2 câu cuối của Bài Phong kiều dạ bạc của Trương Kế , nguyên tác ( Dạ bán Chung thanh đáo khách thuyền- tiếng chuông chủ động vọng đến thuyền khách. lại dich : Thuyền ai đậu bến Cô Tô, Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San. Người khách thành chủ động. Tiếng chuông thành bị động ) Trong bài Tuyệt cú của Đỗ Phủ, nêu ta không được đọc phần chú giả bối cảnh xuất xứ của bài thơ, thì ta chỉ cảm nhận được nỗi sầu bi của tác giả vào lúc du xuân tảo mộ ra về. Cảnh vật có : Cờ xí, Tiếng trống, tiếng Kèn (tù và)và trời thì sắp tối(mộ)
Cùng tâm trạng của tác giả (bi) trước cảnh đó. Làm gì có giặc,Cờ giặc, Trống trận.kèn thúc quân. Đâu thấy hình bóng chiến tranh và Hòa bình. Các bạn thử dịch bằng văn suôi thật sát, thật kỹ từng chữ, từng câu kể cả nghĩa đen, nghĩa bóng,ẩn ý trong toàn bài xem có đúng không? Đỗ Phủ làm được việc đó bởi ông là đại thi hào và người đương thời của nước đó tất nhiên họ cảm nhận được .còn chung ta ? Vì vậy mới có phần chú giải . Nếu ta dịch thiên về lời chú giải thoát khỏi ngữ cảnh thì ôi thôi không phải bài thơ dịch của Tuyệt cú mà là bài thơ khác. Và nêu có dịch giả nước ngoài nào lấy tác phẩm của bạn để dịch ra tiếng nươc thứ 3 thì >>> thất bản nhỉ. Vì vậy tôi cho rằng Bám sát ngữ cảnh, tứ thơ, hồn thơ,dịch chuẩn hết ý của từng từ ,từng câu là đạt. Còn chú giải ta có thể dịch chú giải của nhà xuất bản( Bản gốc ) như ban Cao Cường đã dịch là ổn. các bạn thấy thế nào ?
Đôi câu tán gẫu mong các bạn đừng cho là nghiêm túc nhé . Chào thân ái.
Vũ Hông Quảng.